Nubwo aka gace gatuwe n’abafatwa nk’abasirimu n’ubuzima bwaho bukaba bworoshye, kakunze kurangwamo inzu zubatse mu tujagari, ubujura bwa hato na hato biri mu byatumaga hari abahagenda bikandagira.
Ubusanzwe igishushanyo mbonera cy’Umujyi wa Kigali, giteganya ko mu cyerekezo cy’igihugu hazimakazwa imyubakire izirana n’utujagari. Ni byo byanatumye Biryogo itekerezwaho mu Mushinga wiswe “Agatare”, ugamije kuvugurura imiturire muri aka gace ko mu Murenge wa Nyarugenge mu Karere ka Nyarugenge.
Muri uyu mushinga hubatswe ibikorwa remezo birimo imihanda, inzira z’abanyamaguru ku buryo ubujura n’urugomo byakorwaga bigenda biba amateka.
Kuri ubu Umushinga w’Agatare ugeze kuri 77.461% wubakwa. Washowemo 7.558.079.727 Frw yo kubaka imihanda icaniwe ireshya na 6.652 Km, ruhurura za 2.512 Km, inzira z’abanyamaguru ziriho amatara zireshya na 6.266 Km ndetse n’ikigega cy’amazi cya metero kibe 220 cyubakiwe Lycée de Kigali.
Ibi bikorwa remezo byegerejwe abaturage mu kubafasha kunoza imiturire, guhesha agaciro ubutaka, kurinda ibiza abatuye mu kajagari badafite uburyo bwo gufata amazi, kwimakaza umutekano no kunoza imigenderanire n’ubuhahirane.
Uyu mushinga ugamije gufasha abaturage kuvugurura inyubako ndetse n’abashaka kugurisha n’umushoramari ubikeneye bakore amahitamo yabo.
Mujawayezu Dorothée usengera mu Itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi mu Rugunga, akaba ari naho akorera yabwiye IGIHE ko yanyuzwe n’umuhanda wubatswe kuko basigaye bakora gahunda zabo batikandagira.
Ati “Hano ibisambo byahamburiraga abantu amatelefoni n’amasakoshi. Wumvaga abantu bazaga bataka, nyuma yo kwibwa. Abatekamutwe bari benshi, barimo n’ababeshya ko bagiye gushinga ishuri. Nyuma y’uko iterambere rihageze, nta bikihaba.’’
Umushinga w’Agatare ntugamije kwimura abaturage ahubwo ni ukubafasha kugerwaho n’ibikorwa remezo by’ingenzi bibafasha mu buzima.
Yakomeje ati “Hari abamaze guhabwa ibyangombwa byo kuvugurura. Bamwe baravuguruye, abandi babwiwe ko batazimurwa ahubwo bazakomeza gutura aho. Ni iterambere kandi bifasha abantu kuko kuva ahantu wari umenyereye uhamaze imyaka nka 20 biragutonda, iyo uhagumye biragufasha.’’
Uyu mubyeyi umaze imyaka 18 atuye mu Rugunga, yavuze ko abantu benshi babonye imirimo bibafasha mu mibereho yabo, bibakura mu bukene.
Nibura mu iyubakwa ry’iyi mihanda, Lea Associates ikurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’uyu mushinga ivuga ko abagera kuri 800 babona akazi ku munsi.
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyarugenge, Mukandahiro Hidayat, yavuze ko umushinga w’Agatare wahinduye amateka ya Biryogo.
Yagize ati “Aka gace ka Biryogo kari gatuwe kuva ku bw’abakoloni; hari imihanda idakoze neza, ku buryo abanyamujyi baho bari banyotewe iri terambere. Kubona imihanda, birazamura ya myumvire y’abaturage, bifuzaga kubona imihanda y’imikara imbere y’inzu zabo.’’
Yasobanuye ko abaturage batangiye kumva ko bagomba kuvugurura inyubako zabo n’abadafite ubushobozi bagirwa inama.
Ati “Hari ubukangurambaga twatangiye gukora ndetse abashakaga ibyangombwa babihabwaga mu buryo bwihuse, abadafite ubushobozi na bo tubakangurira kugana amabanki. Ubu nta muntu utuye mu Biryogo, wahimuka kuko bazi neza amahirwe ahari.’’
Mukandahiro yavuze ko mbere ya COVID-19 hari abashoramari bari bafite umushinga wo kubaka inzu zigeretse zakorerwamo ubucuruzi bugezweho, zikanaturwamo.
Ibiganiro birakomeje ndetse hari icyizere ko mu gihe gito iyo mishinga ishobora gutangira gukorera muri aka gace.
I Nyamirambo ku Mumena naho hatekerejweho
Mu mushinga w’Agatare hubatswe imihanda itandukanye irimo n’unyura mu Mudugudu wa Kiberinka, mu Kagari ka Mumena mu Murenge wa Nyamirambo.
Abatuye muri Kiberinka bishimira iterambere ryabegerejwe ndetse bamwe batangiye kuribyaza umusaruro.
Mutangampundu Yvonne yavuze ko umuhanda begerejwe by’umwihariko yari amaze igihe awutegereje kuko yageze muri aka gace mu 2000.
Ati “Hari umuhanda mubi, imodoka nayo ntiyahageraga neza kuko mu mvura habaga igitaka, ku zuba hakaba ivumbi.’’
Uyu mubyeyi w’abana bane, akora ubudozi ndetse ateganya kubwagura no kwegera umuhanda hafi y’abakiliya be.
Nyuma yo gutangira kubaka umuhanda, hari igorofa ryatangiye kuhazamurwa, rizuzura mu myaka ibiri.
Singuranayo Bernard ushinzwe Imirimo y’iyi nyubako yo guturamo, yavuze ko umuhanda ari ishoramari rirambye kandi rishobora kwinjiriza igihugu.
Ati “Mbere ntihagendwaga, nta bwiza bwari buhari. Umupangayi iyo umweretse ko inzu iri kuri kaburimbo biba byiza cyane. Gutura ku muhanda ni amahirwe, utuma niba hari urwaye byoroha kumugeza kwa muganga, ingendo ziroroha.’’
Mu mushinga wo kuvugurura utujagari, muri Biryogo hatunganyijwe ahantu hari ku buso bwa hegitari 12.46, Kiyovu ifite hegitari 20.1 mu gihe Rwampara ari ku buso bwa 26.42.
Biteganyijwe ko muri Nyakanga 2021 hazatangira icyiciro cya kabiri cy’umushinga wo kuvugurura utujagari muri Kigali; washowemo miliyoni 40.2. Hazibandwa ku bice bya Gatenga, Nyabisindu, Nyagatovu no ku nkengero za ruhurura ya Mpazi ku Gitega.
Mu Biryogo harahindutse
Imihanda yo ku Mumena nayo iri gutunganywa neza
Amafoto: Niyonzima Moïse